INVALSHOEK 1: KUNST RELIGIE EN LEVENSBESCHOUWING

 

SUBDOMEIN 1: CULTUUR VAN DE KERK

Invalshoek 1 - Kunst en religie, levensbeschouwing:

Visies op geschiedenis: heilsgeschiedenis ( bijbel ) - 'begin en eind bekend'

Probleemstelling:

In de heilsgeschiedenis ( de geschiedenis van de mensheid volgens de bijbel) spelen wereldbeeld en mensbeeld van de middeleeuwse mens een grote rol. Breng deze heilsgescheidenis in beeld vanuit het middeleeuwse wereldbeeld en mensbeeld.

Onderzoeksvragen:

1.1: Wat is het Christendom ?

1.2: Welke rol speelde het geloof in het dagelijks leven van de middeleeuwse mens / maatschappij / kunst & cultuur ?

Trefwoorden:

Wereldbeeld: sferen en planeten, firmament, sterren, Primum Mobile, God, engelen, het ondermaanse, dierenriem. Mensbeeld: lichaam en ziel, lichaamssappen, karaktertypen, invloed van planeten en sterren.

Items: Schepping; zondeval; geboorte, leven, sterven en opstanding van Christus ; laatste oordeel; Maria. Voorbeelden: Geboorte, leven, sterven en opstanding in: passiespelen, in schilderijen /op fresco's en portalen, in muziek.

Probleemstelling:

Op welke manier wordt de geboorte / het leven / het sterven / de opstanding in de middeleeuwse kunsten verwerkt ?

Onderzoeksvragen:

1.3: Welke functie hadden de verwerkingen van deze onderwerpen in de ( verschillende ) kunstuitingen ?

1.4: Hoe wordt het sterven + de opstanding verbeeld / uitgebeeld in en rond de kerk?

1.5: Waarom werd het sterven + de opstanding gedramatiseerd ?

Trefwoorden:

Bijbel: oude en nieuwe testament; leven van Christus; leven van Maria; Sterven + opstanding van Christus; liturgie; kerkelijk jaar / kerkelijke feestdagen; liturgisch drama.

Laatste Oordeel: op portalen, op glas in lood ramen, op schilderijen, in (liturgisch) drama.

Probleemstelling:

Welke functie had de afbeelding /verbeelding/ uitbeelding van het Laatste Oordeel.

Onderzoeksvragen:

1.6: Waarom werd het Laatste Oordeel sterk gedramatiseerd ?

1.7: Welke uitwerking had de confrontatie met afbeeldingen / uitbeeldingen van het Laatste Oordeel op de middeleeuwer ?

Trefwoorden:

Bijbel: Oude testament -laatste oordeel; apocalyps; uitverkorenen - verdoemden; hemel - hel.

Bronnenteksten:

© M.T. van de Kamp i.s.m. M. Janssens – 2000

 

SUBDOMEIN 2: HOFCULTUUR

Invalshoek 1 - Kunst en religie, levensbeschouwing:

Visies op geschiedenis: Christelijke heilsgeschiedenis, mythologische en historische visies op geschiedenis via scheppingsverhalen uit de oudheid en via klassieke historieschrijvers. Pogingen om - allegorisch - deze twee werelden te verbinden:

Probleemstelling:

Waarom / Op welke manier probeerde men in de kunst de christelijke religie te verbinden met de klassieke mythologie ?

Onderzoeksvragen:

1.1: Beschrijf waarin de uitoefening / beleving van de religie, levensbeschouwing verschilde

van die in de Middeleeuwen.

1.2: Welke rol speelde de allegorie in de kunst van deze tijd ? Waarom / hoe probeerde men

in de kunst via allegorieën de christelijke en klassieke werelden te verbinden.

Trefwoorden:

Humanisme, individualisme, antropocentrisme, klassieke mythologie

Items: Oudheid, klassieke mythologie: liefde van de goden ; - humanisme: portretten en individualisering:

Probleemstelling:

Welke onderwerpen stonden centraal in de Kunst en Cultuur van de 16e en 17e eeuw ?

Onderzoeksvragen:

1.3: Welke rol speelde de klassieke mythologie in de hofkunst van de 16e/17e eeuw.

1.4: Geef een voorbeeld van een concreet kunstwerk waarin de liefde van de goden verwerkt is.

1.5: Geef twee voorbeelden van portretten waaraan je kunt zien dat het Humanisme als stroming van invloed is geweest?

Trefwoorden:

Klassieke mythologie; humanisme; opdrachtgevers; individualisme

Aandachtspunten: Ovidius ( Metamorfosen: Apollo en Daphne, Danaë, Orpheus) ; Lodewijk de XIV als Apollo, zonnegod, Alexander de Grote, Keizer Augustus:

Probleemstelling:

Op welke manier werden de metamorfosen verwerkt in de verschillende kunstuitingen

van de 16e/ 17e eeuw ? Waarom heeft men juist voor deze metamorfosen gekozen ?

Onderzoeksvragen:

1.6: Geef een voorbeeld van een: schilderij, beeldhouwwerk, compositie en choreografie,

waarin één van de volgende klassieke figuren centraal staat: Apollo & Daphne, Danaë, Orpheus en Beschrijf welk onderdeel uit de mythologie gekozen is / en op welke manier dit onderdeel verwerkt is.

1.7: Vergelijk een schilderij en een beeldhouwwerk of een compositie en een choreografie waarbij er sprake is van een van de volgende klassieke mythologische figuren: Apollo & Daphne, Danaë, Opheus. Leg uit welke verschillen er te zien / horen zijn ( en geef daarbij aan welke rol de discipline speelt, waarin het werk uitgevoerd is)

Trefwoorden:

Metamorfosen - van Ovidius; klassieke mythologische figuren - goden/halfgoden; Orpheus; allegorie

 

Bronnenteksten:

 

SUBDOMEIN 3: CULTUUR VAN DE BURGERIJ

Invalshoek 1 -  Kunst en religie, levensbeschouwing:

 

Visies op geschiedenis: religieus én wereldlijk

Probleemstelling:

Waarom was er in deze periode sprake van zowel een religieuze als een wereldlijke visie op geschiedenis ?

Onderzoeksvragen:

1.1: Op welke manieren is er sprake van religieuze opvattingen in de kunsten ?

1.2: Op welke manieren is er sprake van wereldlijke opvattingen in de kunsten ?

Trefwoorden:

Calvinisme/reformatie; Rooms katholieke geloof/ Contrareformatie; Humanisme; tolerantie;  gewetensvrijheid; godsdienstvrijheid;  oriëntatie op klassieke culturen/waarden.

Bronnen:

Huizinga, J. Nederlands beschaving in de zeventiende eeuw. Een schets.

Nijs, T., E. Beukers. Geschiedenis van Holland, deel II – 1572 - 1795.

Verwey, G. Geschiedenis van Nederland. Levensverhaal van zijn bevolking III. Culturele Explosie.

Bergvelt, E. http://cf.uba.uva.nl/goudeneeuw/column2.html

Bogaert. E. http://www.andrebogaert.be/category/verbondenheid-religie/geschiedenis-van-het-christendom/page/4/  

 

Diversiteit van christelijke geloofsovertuigingen

Probleemstelling:

Welke verschillende christelijke geloofsovertuigingen zag je in deze periode  ?

Onderzoeksvragen:

1.3: Op welke manieren worden verschillende geloofsovertuigingen in de kunsten verwerkt ?

Trefwoorden:

Calvinisme/reformatie; Rooms katholieke geloof/ Contrareformatie;

Bronnen:

Huizinga, J. Nederlands beschaving in de zeventiende eeuw. Een schets.

Kiers, J. Glorie van de Gouden Eeuw. Catalogus.

Nijs, T., E. Beukers. Geschiedenis van Holland, deel II – 1572 - 1795.

Verwey, G. Geschiedenis van Nederland. Levensverhaal van zijn bevolking III. Culturele Explosie.

Erp, v. S. Religeuze tolerantie. http://www.ru.nl/soeterbeeckprogramma/terugblik/terugblik/verslagen_en_teksten/religieuze/

 

Items: in stadhuis op de Dam - opstand tegen Spanje parallel aan opstand

Bataven tegen Romeinen ;

Probleemstelling:

Waarom wilde men de opstand tegen Spanje vergelijken met de opstand van de Bataven tegen de Romeinen ?

Onderzoeksvragen:

1.4: Waarom koos men ervoor om de vergelijking tussen de opstand tegen Spanje en de opstand van de Bataven tegen de Romeinen als afbeelding in het Stadhuis op te willen nemen ?

1.5: Welke kunstenaars werden voor deze opdracht benaderd en welke visie hadden zij op dit onderwerp ?

1.6: Waarom werden de ontwerpen van Rembrandt als niet welgevoeglijk beschouwd ?

Trefwoorden:

Stadhuis op de Dam; Verwijzingen naar de klassieke cultuur; Parallel tussen de 2 opstanden; Govert Flinck; Rembrandt van Rijn

Bronnen:

Inlezen op onderwerp door te kijken in bronnenbundel-site: http://www.cultuurnetwerk.nl/producten_en_diensten/bronnenbundels/burger.htm

Bronnenbundels, thema Denkbeelden over Stadhuis & decoratieprogramma Bataafse Opstand (in mediatheek – gedeelte op site bronnenbundels) http://www.cultuurwijzer.nl/cultuurwijzer.nl/cultuurwijzer.nl/i000696.html

Bejczy, I. De Bataafse mythe http://www.ru.nl/ahc/vg/html/vg000003.htm

De opstand van Claudius Civilis http://www.dbnl.org/tekst/waal016drie01_01/waal016drie01_01_0078.htm

Rembrandthuis http://www.rembrandthuis.nl/2004/juliuscivilis.html

Kraaij, Harry, J.  Het koninklijk paleis te Amsterdam

Schama, Simon. The Power of Art, deel 3. Rembrandt

Teitler, H.C.. De opstand der ‘Batavieren’

 

Vanitas ( oudheid - stoïcijns, bijbel - Prediker); diverse - moralistische genres.

Probleemstelling:

Welke vormen van moralisme vind je in de kunsten ? Op welke manier zijn deze vormen van moralisme in verband te brengen met de klassieke cultuur ?

Onderzoeksvragen:

1.7: Wat hield de Vanitas gedachte in ? Waar kwam deze gedachte vandaan ?

1.8:  Waarom wilde men in de stillevens verwijzen naar de Vanitas gedachte ?

1.9: Welke rol speelden de emblemata in de beeldende kunst ?

1.10: Welke vormen van moralisme vind je terug in de kunsten ? Waarom was er sprake van moralisme ?

Trefwoorden:

Vergelijk: klassieke oudheid: opvattingen /rol van de Stoïcijnen met Reformatorische opvattingen / de rol van de Prediker; Vanitas gedachte ; Emblemen; moralisme ; symboliek

 

Bronnen:

Huizinga, J. Nederlands beschaving in de zeventiende eeuw. Een schets.

Kiers, J. Glorie van de Gouden Eeuw. Catalogus.

Nijs, T., E. Beukers. Geschiedenis van Holland, deel II – 1572 - 1795.

Vanitas – encyclopedie: http://www.encyclo.nl/begrip/Vanitas  en Artlex: http://www.artlex.com/ArtLex/uv/vanitas.html

Vanitas – site Rijksmuseum: http://www.rijksmuseum.nl/aria/aria_encyclopedia/00063953?lang=nl

Bijbel en kunst, boek Prediker: http://www.statenvertaling.net/bijbel/prediker.html

Filosofie: Stoicijnen; Reformatie: http://www.xs4all.nl/~paulvg/filhist.html

Emblemata: introductie (niet gebruiken als bron!!: http://www.digischool.nl/ne/emblemata/index.html ) http://www.rijksmuseum.nl/aria/aria_encyclopedia/00064282?lang=nl   en   http://www.huygensinstituut.knaw.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=44  en  http://emblems.let.uu.nl/h1611front.html

Overige Bronnenteksten:

-          Denkbeelden – themabundel kunstgeschiedenis 1993 – examenbundel / bronnenbundel over het Stadhuis op de Dam.

-          De verbeelding van het denken – filosofiegeschiedenis.

-          De glorie van de gouden eeuw – catalogus van de tentoonstelling in het Rijksmuseum

-          Teken als Taal – themabundel kunstgeschiedenis 2000 – examenbundel / bronnenbundel over het gebruik van symbolen in de kunst van de Renaissance en Barok.

-          Cd-rom: topstukken – van het Rijksmuseum of de website: www.rijksmuseum.nl

 

SUBDOMEIN 4: ROMANTIEK EN REALISME

 

Invalshoek 1: Kunst en religie

 

1a: Visies op geschiedenis: een voortgaand, lineair proces (met verschillende uitkomsten)

Onderzoeksvragen:

1.1: Geef een voorbeeld van een positief effect en een negatief effect van de Franse Revolutie.

1.2: Geef een voorbeeld van  een positieve en een negatieve blik op de toekomst die als 

gevolg van de industriële revolutie ontstond.

Probleemstelling:

1a: Beschrijf de periode van de 19de eeuw vanuit het perspectief van de adel; de  burgerij en de

arbeiders. ( dit mag maximaal 1/2 A4 zijn )

Trefwoorden:

Franse Revolutie; Industriële revolutie;

Bronnen:

rom/real: blz. 4/5/6; blz. 40 + reader Romantiek & Realisme + diverse andere bronnen.

1b: Items: het specifieke én het universele: geschiedenis van het eigen nationale verleden en mythologie (b.v. Germaanse mythologie) , de eigen wortels én 'geschiedenis van de mensheid' (universeel) - al dan niet fictieve historische personen: 'human affairs', fantasiewereld; natuur.

Onderzoeksvragen:

1.3: Geef een verklaring  waarom verwijzingen naar het eigen verleden te maken hebben met: de

periode van de Romantiek en met: het ontstaan van nationalistische ideeën. 

1.4: Leg uit of deze verwijzing naar de eigen geschiedenis op historische feiten berust of op een

mythe.

1.5: Leg uit aan de hand van een van de klassiek-romantische balletten, welke rol de fantasie daarin heeft.

Probleemstelling:

1b.1: In de periode van de 19de eeuw wordt er in de kunst en cultuur vaak verwezen naar het eigen

verleden, de geschiedenis van het eigen land, naar de natuur, naar verre landen, naar religie, naar de fantasie enz. Geef hiervan voorbeelden zoals die in de kunsten verwerkt zijn.

1b.2: In de Romantiek krijgt de verhoogde gevoeligheid voor overweldigende aspecten

die de natuur te bieden heeft,  de kenmerken van een religie. Dit leidt tot verering van de natuur." Onderbouw deze stelling met behulp van voorbeelden uit de beeldende kunst van de 19de eeuw.

Trefwoorden:

Mythologie; Nationalisme; Goethe; Klassiek Ballet; Wagner; Gericault; Delacroix

Bronnen:

rom/real.: blz. 26/27; blz. 38/39; blz. 32/33; blz.29; blz. 25; blz. 28; blz. 34/35 + div. andere bronnen.

 

SUBDOMEIN 5: MODERNE CULTUUR

 

Invalshoek 1: Kunst en religie – zie Palet ckv 2 Modern

 

 

SUBDOMEIN 6: MASSACULTUUR

 

Invalshoek 1: Kunst en religie – zie Palet ckv 2 Massa

 

ã Marie-Thérèse van de Kamp – 2009